en fy eu mk sl ga

Cathal Poirtéir

2016-10-07 16:25 — Maribor

Tamall sa tSlóivéin

Dé Luain 26.9.2016

Tús maith leath na hoibre.

Tháinig an tacsaí mar a d’iarr mé ag 3.30 ar maidin agus bhí mé in Aerfort Bahile Átha Cliath an chuid is mó de dhá uair a chloig roimh m’eitlit go Frankfurt. Is annamh go mbíonn aon chás mór agam le tabhairt isteach roimh ré ach nuair atá tréimhse ocht seacahtaine romham sa tSlóivéin, mheas mé go b’fhiú dom go leor éadaí a bhreith liom chomh maith le roinnt leabhar Gaeilge a bhfuil léirmheasanna geallta agam orthu in irisí agus nuachtáin éagsúla, go háirithe Leabhair Ghaeilge na Bliana 2016 don Irish Times. Tá eagla orm go mbeidh an teorainn focal sáraithe agam san alt gan ach an fiscean a lua. Cad faoi neamh-fhiscean agus filíocht agus leabhair do léitheoirí óga? Tá deis agam píosa eile a scríobh don leathanach leabhar ar líne ag an Irish Times fosta agus b’fhéidir gur féidir liom cothrom na Féinne a thabhairt do na seanraí eile ansin.

Tá go leor cainteanna, léachtanna agus léamha eagraithe dom sa tSlóivéin ag an eagraíocht áitiúil ealaíon Kibla atá ag déanamh cúraim díom agus mé i Maribor. Is cuid den tionscnamh Focail Eile é, do chultúr féin a mhíniú don phobal áitiúil sa tír ina bhfuil tú ar cuairt. Mar sin, chuir mé in iúil daofa go dtiocfadh liom cainteanna a thabhairt ar bhéaloideas na Gaeilge agus na hÉireann trí chéile, go háirithe ar an traidisiúin scéalaíochta agus ar sheanchas an Drochshaoil. Luaigh mé fosta go dtiocfadh liom labhairt ar litríocht chomhaimseartha sa Ghaeilge, ar cúrsaí raidió in Éirinn (chomh fada agus a bhaineann leis an Ghaeilge) agus stair agus stadas na Gaeilge i réanna éagsúla. Beidh mo sháith le déanamh agam is cosúil, sa bhreis ar léamha ó mo chuid filíochta féin  a bheidh i gcuideachta aistriúcháin chun na Slóivéinise atá idir lámha ag aistritheoir a d’iarr orm dornán dánta a sheoladh ar aghaidh chuici. Beidh sé spéisiúil a bheith ag plé léi faoi na bundánta Gaeilge agus ag iarraidh na laigí i mo chuid aistriúchán Béarla féin a mhíniú di. Ní thuigfidh mé toradh na hoibre sin i gcás ar bith ach is maith liom mo chloch a chur le carn na litríochta Gaeilge atá aistrithe go Slóivéinis roimhe seo. Foilsíodh díolam de sin cúpla bliain ó shin, Amaniris, agus nuair a chuala sí go raibh an turas seo le déanamh agam, bhí Celia de Fréine sásta cóip a bhronnadh orm mar aon le bailiúchán d’aistriúcháin ón tSlóivéinéis go Gaeilge, Dva, ionas nach mbeinn dall ar fad ar a bhfuil de cheangal idir an Ghaeilge agus an tSlóivéinis go dtí seo.

Thug Peter Tomaz Tobrilla síob dom ó Graz na hOstaire go Maribor na Slóivéine. Oibríonn sé le Kibla, an tIond Ealaíona atá ag reachtáil na scéime sa tír seo. Thóg sé mé chuig an S-Hotel ina mbeidh mé don tréimhse. Tá sé taobh le cuid de fhoirgnimh na hollscoile agus tá mórán mac léinn ag stopadh ann. Cuireann an ‘suite’ atá agam i gcuimhne dom an seomra a bhí ag m’iníon i hallaí de chuid Ollscoil Ghlascú tráth ach amháin go bhfuil dhá fháinne leictreach agus doirteall sa tseomra agam anseo. Tá sé glan, bunúsach agus wi-fi ann.

Tieann sé orm féin an áit a ghlanadh. Rinne mé siopadóireacht do rudaí don bhreicfeasata agus don tseomra folctha. D’ith mé amuigh luath i mbialann Bosniach 'Bascarsicja' i sráid bheag lán bialanna taobh leis an Ard-eaglais. Tháinig mé abhaile agus i luí go luath siocair a bheith i mo shuí ag a trí ar maidin.

Ollscoil Maribor

Dé Máirt 27 Meán Fómhair 2016

Tháinig Natasa Zidaric chuig an óstán chun mé a bhailiú ar maidin. Is í atá ag eagrú na n-imeachtaí dom agus mé sa tSlóivéin agus ag cinntiú go bhfuil gach rud agam atá de dhíth orm. Thóg sí timpeall na ceithre chearnóg i Maribor mé, thíos cois na habhann i Lent agus suas go dtí an pháirc phoiblí. Chonaic muid na príomh-fhoirgnimh i gceantar na hArdeaglaise agus na hOllscoile. Is baile álainn é lán de shean-fhoirgnimh mhóra, cuid acu ag dul siar na ceadta bliain. Chuirfeadh an ailtireacht cuid eile de chathracha lár na hEorpa i gcuimhne do dhuine, Cracow nó Prág, abair. Tionchar Impireacht na Hapsburgs tamall siar, b’fheidir. Thaithin na spásanna poiblí lion, na cearnóga agus an pháirc. Bronann said aer agus solas agus áiteanna cruinnithe ar an phobal agus is codarsnacht iad do na lánaí beaga cúnga atá thall agus abhus agus ina mbíonn go leor bialanna agus siopaí beaga.

Bhí caint áirithe againn faoi litríocht na hÉireann. Cheannaigh Natasa leagan Slóivéinise den Táin, gan de learaidí Louis de Brocquy air ach an clúdach. Is trua sin. Bhí postaer mór do leagan Slóivéinise den dráma faoin Mhaighdeán Mhuire ag Colm Tóibín taobh amuigh den amharclann ina bhfuil sé faoi láthair agus tá Brooklyn á léamh ag Natasa. Níl siad dal ar litríocht Bhéaarla na hÉireann in aon chor. Mhol mé leabhar nó dhó eile le scríbhneoirí eile di. Cheap sí go raibh an bunsmaoineadh do Cré na Cille iontach.

Dráma Ie Colm Tóibín I Maribor

Tá taighde áirithe déanta aici faoi staid na Gaeilge in Éirinn agus phlé mé sin léi. Is doiligh di a chreidiúint go mbíonn neamhaird agus naimhdeas ann do theanga ársa na tíre s’againn. Níl fadhbanna mar sin ó thaobh na Slóivéinise. Labhraíonn tú le daoine nach bhfuil aithne agat orthu agus súil agat le freagra sa teanga chéanna. Is fada uiann sin in Éirinn.

Cheannaigh Natasa lón dom i ndiaidh na siúilóide i mbialann deas Anchora i sean-fhoirgneamh a bhfuil seomra faoin aer i mbarr an tí acu. Risotto bia farraige agus cupán caifé. Dhiúltaigh mé don mhisleog bíodh is go bhful dúil mhór ag muintir na háite iontu. Má bhíonn milseog agam le gach béile bialainne anseo thar dhá mhí, beidh mé fiche cloch faoi am a thagaim abhaile.

Nuair a d’imigh Natasa lena hiníon a bhailiú ón scoil, shuigh mé faoin ghriain taobh amuigh de bhialann sa phríomh-chearnóg ina bhfuil an dealbh mór pláighe. Lá samhraidh gan smál.

D’aistrigh mé dán fada 1916 le Críostóir Ó Floinn thar trí huair a chloig ansin. Seans go n-iarrfaí orm é a léamh ag ceann de na taispeántais scannánaíochta faoi 1916 – Léiriú John Ford ar The Plough and the Stars le Seán Ó Cathasaigh ó 1936 móide roinnt scannán gearra comhaimsearatha ar théama 1916. Is dóigh liom go bhfuil barraíocht tagairtí sa dán do mhiotaseolaíocht, stair agus litríocht na hÉireann agus nach dtuigfeadh stráinséirí na tagairtí nó an dán gan i bhfad an iomairce míniú uaimse.

Phlé mé le roinnt r-phostanna faoi Imram agus rudaí eile sa bhaile agus chuir mé scairt ar Rós agus Siúan. Amach liom arís san oíche do bhéile faoin aer sa Living Room. Ionad deas ach an bia an-shimplí - fast-food an t-aon rud a chonaic mé ar an menu ansin.

Sa Phríomh – chearnóg san oíche

Ag léamh liom de réir a chéile trí aistriúchán de Don Quixote ar Kindle Róis.

Dé Céadaoin 28 MF

Bhí breicfeasta agam sa chearnóg mhor ar maidin agus an ghriain ag soilsiú arís. Tá sé mar a bheadh lár an tsamhraidh anseo ach deir Rós liom go bhfuil sé go deas sa bhaile fosta.

Chuaigh mé go Kibla le plé a dhéanamh faoin chlár ama atá leagtha amach acu dom anseo ó thaobh cainteanna de: caint ar an Ghaelge do mhic léinn an Bacaulareat Idirnáisiúnta; Béaloideas na hÉireann (An Coimisiúin Béaloideasa, Scéim na Scol, An Gorta Mór, Micí Sheáin srl).  Casadh bean orm ansin atá ag aistriú mo chuid dánta go Slóivéinis agus ceist nó dhó aici faoin bhrí a bhí i gceist agam le focal nó abairt thall is abhus sna haistriúcháin Bhéarla a rinne mé di. Is iontach an rud é do chuid scríbhneoireachta a fheiceáil i dteanga nach dtuigeann tú focal di agus a bheidh á léamh os comhair an phobail sin go luath.

Seomra mór ard atá ag Kibla agus caifé, spás taispeántais, scaileán gur féidir ísliú agus go leor spáis do léamh nó ceolchoirm bheag ann. Is mór an trua gan oiread is spás amháin mar sin ann do na healaíona Gaeilge i mBaile Átha Ciath.

D’imigh mé le Peter ina charr go Ljubljana i ndiaidh lóin don ócáid ar 1916. Ocht nó naoi scannáin ghearra nuadhéanta móide léiriú John Ford ar The Plough and the Stars. Bhí na ‘shorts’ níos spéisiúla ná leagan Hollywood de dhráma Uí Chathasaigh, nár thug cothrom na Féinne don stair nó don dráma féin.   Luaigh an t-Ambasadóir Seán O’Reagan go raibh mé ann ar sparantácht agus dúirt sé liom go n-iarrfadh sé orm corr-rud a dhéanamh nuair atá mé anseo. Míle fáilte.

Ag tarraingt ar an mheán oíche faoin am a bhain mé an t-óstán amach.

Déardaoin 29 MF

Chas mé le Natasa leis an chlár ama a phlé as seo go ceann seachtaine. Teastaíonn ón mhúinteoir sa mheánscoil go dtráchtaidh mé ar rudaí ar leith leis na dáltaí agus beidh orm caint a réiteach dá réir.

Chuaigh muid chuig an Salon ina mbeidh léamh agam le filí eile chun postaer a thabhairt dóih faoi ócáid agus le labhairt leis an bhean i gceannas na háite. Ionad spéisiúil.

Thosaigh mé ag léamh Cinnlínte le Deaglán de Bréadúin a bhfuil léirmheas le scríobh agam air don tseachtain seo chugainn don Irish Times. An-fhurasta le léamh, go háirithe nuair a d’fhás mé aníos mar iriseoir agus na scéalata céanna ag tarlú agus tuairiscí Dheagláin á léamh agam go minic.

Halla an Bhaile Maribor

Dé hAoine 30DF

Thosnaigh mé ag tabhairt faoin tionscnamh atá geallta agam do scéim Focail Eile. Trí mhonológ comhcheangailte.

Tháinig mé ar chaifé beag deas díreach trasna ó phríomh-fhoirgneamh na hOllscoile. Toto atá air (ach níl sé puinn cosúil le Kansas) - tá clós álainn oscailte don ghriain le táblaí agus scáthanna gréine agus é deas ciúin ar shiúil ón trácht. D'éirigh liom leabhar Dheagláin de Bréadún a chríochnú agus an léirmheas a scríobh ansin. Léifidh mé thairis arís i gceann lá nó dhó sula gcuirim ar aghaidh chuig Martin Doyle é.

Tá muintir Maribor ag réiteach don fhéile fíona. Le lá nó dhó bhí seastáin speisialta agus stáiníní ag dul in airde thart ar an phríomh-chearnóg agus cois Drava, taobh leis an Old Vine.

Clan Lir agus cairde ar an Drava

Nuair a bhauil mé síos faoin bhaile le greim a fháil le hithe, bhí ardáin bheaga do ghrúpaí ceoil agus DJ i mbarr a réime agus ceol agus trup dá réir. Techno - chan domsa. Bhí na sluaite ann, an dream óg is mó ach bhí sé doiligh áit a fháil le suigh síos taobh amuigh d'aon cheann de na bialanna sa cheantar dá bharr. Bhog mé liom giota ón ghleo agus fuair mé pizza breá chomh deas agus a bhí agam in áit ar bith.

Tháinig me abhaile réasúnta luath agus thosnaigh mé ag obair arís ar an saothar sin atá geallta agam do Focail Eile.

Tháinig ríomhphost ó Ros na Rún ag tabhairt sprioclá dom don dara dréacht de script a bhfuil mé ag obair air. Bhí cruinniú agam thiar le Máirín Uí Eidhin agus thug sí nótaí eagarthóireachta dom an lá sin ach bhí an cruinniú s'agamsa léi 'as ord' na gcruinnithe eile do na cláracha eile ata thart ar mo cheannsa. Bhí seans ann go mbeadh nótaí eile ag teacht uaithi dá bharr ach níor athríodh aon rud sna heipisóid eile a chuirfeadh mo cheannsa as a riocht. Beidh orm luigh isteach ar an obair sin do Ros na Rún gan mhoill leis an sprioclá a bhaint amach agus na cainteanna, léachtanna agus léamha atá le réiteach don tSóivéin ag an am céanna.

Ag caint le Rós i nDún Chaoin anocht agus Siúan i Londain. Is iontach na háiseanna iad Skype agus Facebook.

Túr an Bhreithúnais Maribor

Dé Sathairn 1 Deireadh Fómhair

Ar deireadh thiar bhain mé Pristan amach, linn snámh 50 meadar ar chaighdeán Oilimpeach. Ghearr siad €6 orm ach bhí cead agam bheith ann ar feadh dhá uair a chloig. Tá mé cinnte go bhfuil an snámh agus na lúthchleasanna eile a thug an physio dom ag cuidiú leis an ghualainn reoite atá agam agus leis an stróic bheag sa superspinatus tendon. Tá cuid mhór rudaí nach féidir liom a dhéanamh ach tá rudaí áirithe nach raibh mé in ann a dhéanamh cúpla mí o shin nach bhfuil ag tabhairt troiblóide dom anois. De réir a chéile is dócha. Dúirt an physio go dtiocfadh leis bliain agus breis a thógáil chun an ghualann a chur ina cheart agus go raibh sé tábhachtach an t-alt sin a choinneáil ag gluaiseacht oiread agus is féidir. Tá mé ag deanamh mo dhíchill.

Chuir mé an rabhadh tine i mo sheomra ag dul agus mé ag cócaireacaht ag am lóin! Tháinig Mikhail le déanamah cinnte gur sin a bhí ann agus mhúch sé an clog. Thug sin deis dom cúpla ceist a chur air faoi mhionrudaí sa tseomra. Tá easpa crochadóirí éadaí, stopalán ar iarraidh sa doirteall agus ceist agam faoi bhruscar agus níochán éadaí. Go bunúsach, tá an seomra ar cíos ón óstán ach tá cúrsaí glantacháin agus eile faoi mo chúramsa. Tháispeán sé dom cá bhfuil na hinnil níocháin agus cá dtéann an bruscar taobh amuigh.

Tá an seomra ceart go leor ar feadh tamaill ach níor mhaith liom mórán ama a chaitheamh ann. B'fhearr liom bheith amuigh faoin aer ag léamh nó ag scríobh agus an aimsir mar atá.

Dé Domhnaigh 2DF

Thosnaigh an fhéile fíona go hoifigiúil ar maidin le searmanás oifigiúil thíos ag an Old Vine, an gas caora fionúna is sinne san Eoraip atá fós ag soláthar caora go bliaintiúil, a mhaíonn muintir na háite. Bhí brass band agus rinceoirí traidisiúnta agus ceol agus amhráin agus óráidí agus Banríon na Fíona le roghnú. Macsamhail cuid mhór de lár na hEorpa, tá an bosca ceoil go mór chun tosaigh sa cheol tíre anseo. Ar an drochuair, bhí báisteacah againn ar maidin agus báitheadh an dream a raibh na suíocháin mhaithe acu ar an seastán mór.

Clódóir taistil i Maribor

Rinceoirí traidisiúnta ag féile fíona Maribor

Mar sin féin bhí aoibh an gháire ar gach duine - cad chuige nach mbeadh agus fíon á ól acu ag 11 ar maidin! Is cosúil go mbíonn néal codlata acu ansin san iar-nóin.

Clódóir taistil I Maribor

Chaith mé lón i mbialann Seirbeach. An-chosúil leis an bhia sa bhialann Bosniach. Béim ar an fheoil dhearg ach salad meascaithe iontach deas le dul leis, móide tréan árann. Tá na bialanna beaga go deas agus níl siad ró-chostasach ach moladh teach stéig dom aréir agus bhí sé chomh costasach le haon rud sa abhaile. Bhí buiséad iomlán an lae imithe air sin amháin.

Rinne mé roinnt oibre ar Ros na Rún agus roinnt ar na monológanna. Réitigh mé an chaint ar chúrsaí Béalra (agus Gaeilge) don mheánscoil Druga gimnazija Maribor. Tháinig mé ar suíomh iontach idirlín in ollscoil Ghearmanach a thug léirscáil na hÉireann agus deis gliogáil ar cheantracha áirithe le sé nó seacht gcannúint a chluinstin. Bhain mé féin taitneamh as sin.

First week in Maribor

Both the weather and the people I have come across in Maribor and Ljubljana have been very welcoming. Maribor's old town is quite picturesque and easy to get around. My hosts in Kibla have set me up with a room in a budget hotel in the university area which means that almost anywhere I wish to go is within a 10 minute walk. The weather has also been wonderful and the experience of reading and writing at shaded cafe tables is wonderful.

A lot of the first week has been orientation and I have been extremely fortunate that Natasa from Kibla is the local organiser for my visit. She has been uncommonly helpful and is a delight to work with.

Apart from keeping a blog of the visit, I have started the writing project I promised as part of my residency as well as researching and writing the talks which I have been asked to give in various places on various topics in which I will try to explain the position of Irish language and literature to local audiences. The first is a secondary school audience on Monday but I did travel to the Kinoteka in Ljubljana with Peter from Kibla for a night of old and new cinema on the theme of 1916. So we saw a dodgy John Ford version of The Plough and the Stars from 1936 and nine new Irish shorts made to commemorate 1916. It was organised by the Irish Embassy here and the Ambassador kindly hosted the evening. I also met Tina Mahkota who edited, with Gabriel Rosenstock, a Slovene anthology of contemporary poetry Amanairis and I will be reading with her in Maribor.

I met the translator who is working on Slovene versions of my poetry, based on English versions I supplied her with. We had a discussion about the weighting and intended meaning of some words that were open to interpretation. An interesting process.

I also came across a Slovene version of Colm Tóibín play on the testament of Mary playing in the theatre here and advertised on bus shelters.

Looking forward to reading at the Poetry Night next week.

I can certainly appreciate what the Other Words project hopes to achieve and have been pleasantly surprised by a genuine interest in the situation of the Irish language and what is happening in Irish literature in both languages.